In gesprekken over ramen, deuren en poorten lopen de woorden ijzer, smeedijzer en staal vaak door elkaar. Ze zijn verwant, maar niet hetzelfde. Wie het verschil kent, begrijpt ook beter waarom stalen schrijnwerk vandaag zo slank en duurzaam kan zijn.
IJzer: het element
Ijzer is een scheikundig element dat in de natuur voorkomt, gebonden in ijzererts. Zuiver ijzer is relatief zacht. Wat we in de bouw ijzer noemen, is bijna altijd een legering: ijzer met een kleine hoeveelheid andere elementen, vooral koolstof.
Smeedijzer en gietijzer
Smeedijzer is ijzer met heel weinig koolstof. Het is taai en laat zich in warme toestand smeden, buigen en vormen: denk aan klassieke hekken, poorten en oude ramen. Gietijzer bevat net veel koolstof. Het is hard maar bros en wordt in mallen gegoten, bijvoorbeeld voor ornamenten en radiatoren.
Echt smeedijzer wordt vandaag nauwelijks nog geproduceerd. Wat vandaag als smeedijzer wordt verkocht, is doorgaans staal dat gesmeed of gebogen wordt.
Wat vandaag smeedijzer heet, is doorgaans staal met een ambachtelijke vorm.
Staal: sterk en vormvast
Staal is ijzer met een beperkt en nauwkeurig geregeld koolstofgehalte, eventueel aangevuld met andere elementen. Die samenstelling maakt het sterk en taai tegelijk. Staal wordt gewalst tot profielen, laat zich goed lassen en blijft vormvast.
Net die sterkte maakt het verschil voor schrijnwerk. Een stalen profiel kan veel slanker zijn dan een profiel in hout of aluminium met dezelfde draagkracht, waardoor er meer glas en meer licht overblijft. Welke profielen er bestaan, leest u in Stalen profielen.
Bescherming tegen roest
Zowel ijzer als staal roest wanneer het onbeschermd aan vocht en zuurstof wordt blootgesteld. Daarom krijgt stalen schrijnwerk altijd een voorbehandeling en een afwerklaag. Welke behandelingen er zijn, staat in Kleur en behandeling van stalen schrijnwerk. Hoe u die laag in goede staat houdt, leest u in Smeedijzeren ramen en deuren onderhouden.
En bij restauratie?
Bij historisch schrijnwerk ligt de vraag anders: gaat het om smeedijzer, gietijzer of vroeg staal, en kan het oorspronkelijke materiaal hersteld worden? Dat bepaalt de aanpak. Meer daarover bij Restauratie.
